Она што е создадено со вера, љубов и длабока почит кон духовното наследство не останува заробено во еден миг – тоа продолжува да живее низ времето. А најголемиот белег што човекот може да го остави зад себе е она што го претворил во светлина за другите: верата што ја зачувал, доброто што го направил, духовната трага што ја оставил и словото со кое успеал да ја победи минливоста.
Токму во таков дух може да се согледа значењето на свеченото претставување на поетскиот и духовен еп „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ од проф. д-р Зоран Пејковски, дело кое во себе ги соединува поезијата, духовноста, историјата и паметењето, а својата промоција ја доживеа во Охрид, во свечените простории на МАНУ, во познатата „Куќа на Уранија“, во рамките на доделувањето на „Големата награда за хуманизам“ на Неговото Блаженство Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан.
Во амбиентот на Охрид, градот кој со векови ја носи тишината на молитвите, светлината на храмовите и споменот на генерациите што минувале низ неговите древни простори, поетскиот и духовен еп на проф. д-р Зоран Пејковски доби особено значење. Неговото претставување не беше само книжевен настан, туку своевидна средба на словото со духовното наследство, на поезијата со историјата и на личното авторско чувство со едно многувековно паметење кое е подлабоко од секој поединечен човечки живот.
„Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ е дело посветено на Неговото Блаженство Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан, Чуварот на Светата Охридска Архиепископија и на Апостолското Предание, а создадено по повод значајниот јубилеј – 40 години од неговото замонашување, четири децении посветени на монашкото, архипастирското и духовното служење. Во тие четириесет години не се содржи само времетраењето на еден животен период, туку еден цел духовен пат, исполнет со вера, молитва, одговорност, посветеност и истрајност, пат кој во делото на проф. д-р Зоран Пејковски се претвора во поетско сведоштво за човекот и неговата духовна мисија. Во основата на овој поетски и духовен еп се наоѓа сложено и длабоко поетско видение во кое личната духовна одисеја на Архиепископот г.г. Стефан се преплетува со вековите на христијанската цивилизација, со историјата на Македонија и со непрекинатото сведоштво на Светата Охридска Архиепископија. Проф. д-р Зоран Пејковски не се задржува само на портретирањето на една личност и на нејзиниот животен пат, туку преку духовната биографија на Архиепископот отвора многу поширок простор во кој се среќаваат верата и историјата, човекот и времето, минливоста и вечноста, личното и колективното паметење.
Токму затоа ова дело е своевидна духовна одисеја, книжевно патување низ времето, во кое стихот станува сведоштво, а зборот станува мост меѓу генерациите. Авторот преку својата поетска визија се обидува да го долови не само животот на еден духовен човек, туку и тежината на едно наследство кое низ вековите било чувано со вера, љубов и жртва. Во средиштето на оваа поетска визија стојат два моќни симболи – крстот и светлината. Крстот е симбол на верата, жртвата, духовната сила, истрајноста и одговорноста, додека светлината е симбол на надежта, вистината, љубовта и вечноста. Нивниот спој во насловот не е само поетски израз, туку суштинска порака на делото, бидејќи човековиот духовен пат секогаш се движи меѓу тежината на крстот и надежта на светлината, меѓу искушението и вербата, меѓу минливото и она што трае.
А над сето тоа стои Охрид.
Охрид не е само место во кое се случува дејството на една поетска визија. Во делото на проф. д-р Зоран Пејковски тој станува жив духовен простор, своевиден книжевен лик и симбол на траењето. Тоа е град во кој вековите не исчезнуваат, туку продолжуваат да живеат во храмовите, во фреските, во камбаните, во древните камења, во езерската тишина и во молитвите што низ генерациите се издигнувале над неговите брегови. Охрид е град кој не може да се разбере само со поглед. Тој треба да се почувствува со душата, затоа што во него историјата не е само минато, туку жива присутност. Во неговите духовни простори се среќаваат вековите, а во неговата тишина како да се слушаат гласовите на оние кои пред нас ја чувале верата, словото и духовното наследство. Токму затоа насловот „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ носи во себе една исклучителна симболика, бидејќи го поврзува градот на духовната традиција со вечната човечка потрага по смисла, вера и светлина.
Посебно значење на свеченото претставување му даде и фактот што промотор на делото беше претседателот на Академијата за хуманизам, големото книжевно име Јордан Плевнеш, чие книжевно присуство и авторитет му дадоа дополнителна тежина на настанот. Неговата улога како промотор претставуваше значаен книжевен момент за делото на проф. д-р Зоран Пејковски, но и своевиден дијалог меѓу литературата, духовноста и идејата за хуманизмот. Токму хуманизмот, како вредност што го става човекот, неговото достоинство, добрина и духовност во центарот на вниманието, претставува важна нишка што се провлекува низ целиот овој настан. Затоа и доделувањето на „Големата награда за хуманизам“ на Неговото Блаженство Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан добива особена симболика во контекст на промоцијата на едно дело кое зборува за духовното служење, за човечката посветеност и за трајните вредности што ги надминуваат границите на едно време. Еден од најсилните и најемотивните моменти поврзани со промоцијата беше чинот во кој проф. д-р Зоран Пејковски му ја подари првата книга на Неговото Блаженство Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан, токму на човекот кому е посветен овој поетски и духовен еп и чиј четириесетгодишен монашки, архипастирски и духовен пат претставува негова суштинска инспирација. Во тој миг како да се сретнаа авторот и неговата инспирација, зборот и неговата посвета, мислата, тишината на создавањето и свеченоста на моментот кога книгата конечно се најде во рацете на човекот за кого е напишана. Во таков чин има почит, благодарност и духовно поклонение, но и своевидно предавање на авторовото сведоштво во рацете на оној кој бил неговата инспирација. Секоја книга има свој невидлив пат. Таа започнува со една мисла, продолжува со зборови, стихови и страници, минува низ тишината на авторското создавање и конечно излегува пред светот. Но само некои книги имаат можност својот пат да го започнат во простор со толку силна духовна симболика каков што е Охрид. За „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ тој простор е дел од самата суштина на делото. Проф. д-р Зоран Пејковски со ова дело остава свој авторски печат врз едно значајно време и врз едно духовно сведоштво. Неговата поезија овде не служи само за убавината на зборот, туку и за зачувување на паметењето. Таа се обидува да ја претвори минливоста во трага, личното чувство во колективно сведоштво, а историското паметење во духовна порака за идните генерации. Во таа смисла, делото претставува и своеобразен поклон пред Светата Охридска Архиепископија, пред нејзиното вековно духовно наследство и пред сите оние кои низ вековите ја чувале верата и ја пренесувале светлината од една генерација на друга. Тоа е потсетување дека духовното наследство не е нешто што едноставно го примаме и го поседуваме, туку нешто што сме повикани да го чуваме, да го разбираме и да го предадеме на оние кои ќе дојдат по нас. Токму затоа во ова дело историјата не е само сведоштво за минатото, туку и одговорност кон иднината. Она што било создадено пред нас нè обврзува да не го заборавиме, а она што го создаваме денес треба да биде доволно вредно за да може да продолжи да живее и утре. Во тој контекст, „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ може да се чита и како книга за паметењето, за духовната истрајност и за човековата потреба да остави зад себе нешто што не може лесно да биде избришано од времето. Проф. д-р Зоран Пејковски преку својот поетски јазик создава дело кое ја поставува човечката духовна мисија во поширок историски и цивилизациски контекст, покажувајќи дека еден човечки живот може да стане дел од многу поголема приказна кога е посветен на вредности. Четириесетгодишниот духовен пат на Неговото Блаженство г.г. Стефан во оваа поетска визија е симбол на истрајноста, на служењето и на духовната посветеност. Тој е пат кој покажува дека времето не се мери само со бројот на годините, туку со она што човекот успеал да направи со нив, со луѓето што ги допрел, со вредностите што ги зачувал и со духовната трага што ја оставил. Токму тука се наоѓа и една од најдлабоките пораки на епот на проф. д-р Зоран Пејковски – човекот е минлив, но неговото дело може да продолжи да живее. Животот има свој почеток и крај, но верата, словото, духовното наследство и вистинските човечки вредности можат да продолжат да патуваат низ вековите.
Ова е и причината поради која книгата треба да се гледа како авторски обид да се остави трага за едно време и за една духовна мисија. Таа е посвета, но и сведоштво; таа е поезија, но и духовно размислување; таа е книга за еден човек, но истовремено и книга за многу пошироки теми – за верата, историјата, духовноста, човечноста и вечноста. А кога една книга ќе успее во себе да го соедини човекот и историјата, Охрид и духовноста, крстот и светлината, минливоста и вечноста, тогаш таа престанува да биде само книга. Таа станува дел од паметењето. Токму затоа „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ од проф. д-р Зоран Пејковски претставува дело кое својата вистинска вредност ја гради не само врз книжевниот израз, туку и врз духовната намера со која е создадено. Тоа е дело кое сака да потсети дека постојат нешта што не смеат да бидат заборавени, вредности кои не смеат да бидат изгубени и светлини кои не смеат да згаснат. Времето ќе продолжи да минува, генерациите ќе се менуваат, а страниците на книгите ќе пожолтуваат. Но ако во нив е оставена искрена мисла, ако во нив е вградена вера, љубов и почит, тогаш тие можат да продолжат да живеат и тогаш кога времето ќе ги однесе оние што ги создале. Затоа, „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ е порака. Тој е духовен симбол. Тој е авторско сведоштво дека крстот може да биде пат, светлината може да биде надеж, а словото може да биде начин човекот да му се спротивстави на заборавот. И затоа ова дело на проф. д-р Зоран Пејковски, посветено на Неговото Блаженство Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан по повод неговите четири децении монашко, архипастирско и духовно служење, останува како книжевен поклон пред човекот, пред Црквата, пред Охрид и пред духовното наследство што со векови се пренесува од поколение на поколение. Зашто времето може да го земе човекот, но не може да ја земе неговата духовна трага. Може да ги избрише стапките по кои минувал, но не може да ја избрише светлината што ја оставил зад себе. Може да ги затвори страниците на една книга, но не може да ја затвори мислата што еднаш допрела до човечката душа. А она што е напишано со мастило може да избледи, страницата може да пожолти, корицата може да остари, но она што е напишано со вера, со љубов, со почит и со душа – останува. Останува во паметењето. Останува во духовното наследство. Останува во зборот. И токму затоа, кога ќе замолкнат гласовите на едно време, кога ќе поминат годините и кога ќе се сменат генерациите, можеби повторно ќе остане една книга, еден стих, една мисла и една светлина што ќе сведочат дека во едно време постоел човек кој преку своето слово се обидел да ја зачува духовната меморија на Охрид и да ја претвори во трага за иднината. Тоа е „Крстот на Охрид и Светлината на Вечноста“ од проф. д-р Зоран Пејковски – поетски и духовен еп, длабока посвета и книжевно сведоштво за верата, духовното служење, Охрид, Светата Охридска Архиепископија и за онаа светлина која не му припаѓа само на едно време, туку на Вечноста. Нека крстот го чува патот, нека верата ја чува душата, нека Охрид ја чува светлината, нека словото го чува паметењето, а Светлината на Вечноста никогаш да не згасне.
