Македонската порака на Иван Шопов по повод Светскиот ден на книгата и авторското право

По повод Светскиот ден на книгата и авторското право Националната библиотека на Македонија одлучи националната порака оваа година да ја напише авторот Иван Шопов.

• Беше тишина кога како дете самостојно ги прочитав првите редови од некоја книга. Не разбирав сè. Оттогаш, некако се плашам од големите зборови и уште поголемите изјави. Погледнувам кон домашната библиотека и го сфаќам она што како дете – штотуку прооден читател – само го насетував: книгите не бараат ништо од нас. Само стојат. Малку тивки, малку арогантни. Како да знаат дека сам ќе дојдеш кон нив, кога ќе ти дојде редот. Кога ќе им дојде редот. И најчесто доаѓаат кога не си го планирал тоа.
  Книгите не се за метеж и врева. Тие се како оној лик што не зборува многу, но кога ќе каже нешто – остава трага. Не те убедува и не ти објаснува премногу. Само ти дава нешто и те остава сам со тоа. А тоа знае да биде незгодно. Училиштата понекогаш нè навикнуваа дека некој треба да ни каже што треба да почувствуваме, што е „пораката“, што треба да „сфатиме“. Добрите книги не играат така. Тие ти даваат простор. А просторот знае да биде опасен. Особено кога ќе останеш сам со себе. Без бучава, без бегање. Само ти и некоја реченица или стих што упорно ти се враќа.
  Светот на книгите е магичен, но се разбира дека книгите не се совршени. Некои се здодевни. Некои се претенциозни. Други се прават паметни без покритие, исто како и некои луѓе. Или готват груба шега за која не си секогаш спремен. И токму затоа се интересни и возбудливи. Затоа што во шареноликиот и хаотичен свет на литературата, опасноста дека ќе налеташ на нешто што ќе те погоди точно каде што треба (или каде што не треба) демне отсекаде.
  Помирен сум и со улогата на пасиониран нечитател, свесен дека ќе одминам и ќе ме одминат многу книги. Спокоен сум: не мора да читаш нешто што „треба“ да го читаш. Не мора да глумиш дека разбираш нешто што не те допира. Читањето не е тест, не е натпревар. Ако сосема се разминуваш со некоја книга, затвори ја. Во ред е, светот нема да се распадне. Но ако меѓу тебе и книгата се случи средба во вистинската, радосна смисла на зборот, тогаш станува поинаку. Почнуваш да гледаш работи што порано си ги промашувал. Препознаваш паузи што значат повеќе од зборови. Сфаќаш дека не си само ти тој што ја чита книгата, туку и таа те чита тебе. Те фаќа таков каков што си. И не ти нуди громогласни одговори, туку нешто подрагоцено – тивки прашања што остануваат.
  Некои книги не ги помниш по приказната, туку по чувството, по отпечатокот што го оставиле. По тоа каде си бил додека си ги читал. По тоа што си мислел дека си, и што си сфатил дека не си. И некако, без многу врева, ти поместуваат нешто внатре. Малку, ама доволно. И тоа не е секогаш убаво. Понекогаш книгата ќе те извади од комфорната зона, ќе те оттурне од сигурното. Ќе ти покаже нешто што не си сакал да го видиш. Но, токму затоа вреди – затоа што не те остава ист. Те оддалечува од автоматизмот во кој си влегол, од мислите што понекогаш ги повторуваш без да ги провериш. И тогаш разбираш дека читањето не е бегство. Не бегаш од реалноста, туку нурнуваш подлабоко во неа, во предели и зони што обично ги прескокнуваш. Во прашања што ги оттурнуваш. Во себе, на начин што не ти е секогаш удобен, ама е вистинит. И можеби токму затоа книгите траат, затоа што знаат да „погодат“ нешто што не старее. Нешто што секој од нас го носи, а ретко го отвора и ретко посегнува по него.
  Читањето денес е мал бунт. Тивок и тврдоглав. Одбивање да се препуштиш на инстант-културата, зашто книгата бара трпение. Се навраќам кон детството и со насмевка си спомнувам дека раните читателски искуства ми се поврзани токму со бунтот: се сеќавам на една илустрирана збирка басни во која најмногу ми се допаѓаше како е нацртан волкот, па инаетливо стоев на ставот дека волкот е крал на животните – тоа мора да е така, штом е нацртан најубаво. Не помагаа објаснувањата на возрасните за хиерархијата и симболиката во басните – ги дочекував со лутење и плачење. И денес, како возрасен, спремен сум да ја бранам таа читателска и толкувачка слобода, правото на пронаоѓање сопствен пат низ приказните, таму каде што се чини дека единствен е само оној претходно пробиениот.
  Што треба да направиме на Светскиот ден на книгата и авторското право? Ништо спектакуларно. Доволно е само да отвориме некоја книга, без големи очекувања, без сериозни планови. Ако ништо не се случи, во ред е. Ако се случи однекаде да се појави нашиот волк од басните, не мораме никому да му објаснуваме.
  Ќе се познава.